Geçiş Serbest!

İstanbul’da olup her gün bir dünya gemi görünce insan doğal olarak merak ediyor: Bu gemiler boğazdan geçerken ne kadar para veriyor? Aslında bu soruyu aklıma getiren asıl neden Panama Kanalı. Bir Ekonomik Tetikçi’nin İtirafları’nda Amerika’nın Panama Kanal’ı için yaptıkları uzun bir şekilde anlatılıyor. En sonunda Panama’nın işgaline kadar giden bu kanal savaşının tek nedeni ekonomi olunca insan “e peki biz kendi boğazımızdan ne kadar kazanç sağlıyoruz?” diye soruyor. Biraz araştırma yaptım ve paylaşmak istiyorum:

  • “2007 yılında İstanbul Boğazından geçen gemi sayısı 56.606’dir. Türk Boğazlarındaki deniz trafiği, Süveyş Kanalı’ndaki deniz trafiğinden üç kat daha fazladır.” (1)
  • “Boğazlarda tanker trafiği 1997-2007 döneminde %90 artışla, 2007 yılında 10.054 tankere, geçen petrol miktarı ise yaklaşık %130 oranında artarak, 2007 yılında tehlikeli madde miktarı 143.9 milyon tona, petrol ise 96 milyon tona ulaşmıştır. Kısacası, bugün Türk Boğazları yoluyla, en çok petrolün taşındığı boru hattından daha fazla tehlikeli madde taşınmaktadır.” (1)

Şimdi birazda başka örnekler: Panama Kanalı’nda, 2009 yılında 14,342 gemi, 299.1 milyon ton (PC/UMS)(2) taşımış ve $1.96 milyar(3) kazanç sağlamış. Süveyş Kanalı’nda ise  2009 yılında 19,354 gemi, 811.4 milyon ton (PC/UMS) taşımış ve bu Mısır’a $4.74 milyar(4) kazanç sağlamış. Şimdi bu gelirlerin ne kadar büyük olduğunu karşılaştırmak için Türkiye’nin 2009 yılında ilk 10 ay sonunda köprülerden araç geçişi ile elde ettiği gelire bakalım. Bu gelir yaklaşık 128 milyon TL(5), Panama Kanalı’nın yaklaşık 1/23’ü kadar.

Üstte araç geçiş gelirini verdim çünkü hala yürürlükte olan Montrö Boğazlar Sözleşmesine göre boğazlardan geçen ticaret gemilerinden geçiş ücreti alamıyoruz(6). Eğer geçen gemi ek hizmet(7) istemez ise bize getirisi bıraktığı atıklar oluyor. Bizde Panama‘da ki gibi yada Süveyş‘te ki gibi bir fiyat listesi yok.

Sonuç olarak, boğazlarımızdan bizimkine oranla çok daha az kullanılan Süveyş Kanalı’nın yaklaşık 56’da 1’i kadar kazanç sağlıyoruz. Ayrıca bizdeki tehlikeli madde miktarı çok daha fazla ki bu normal şartlarda daha fazla para ödenmesi demektir. Şimdi en baştaki soruya dönüyorum: “biz kendi boğazımızdan ne kadar kazanç sağlıyoruz?” Cevabı siz verin…